Preek 2009-07-26 Richteren 4 Jaël

Preek zondag 26 juli 2009. 6e Zondag van de zomer.
Van: ds R.J. van Amstel, Barendrecht.
Plaats: Gereformeerde Kerk “Bethelkerk”, Barendrecht
Bijzonderheid: Prekenserie “De Ongehoorde Bijbel”: Jaël en Deborah.
Gelezen teksten:
OT:     Richteren 4 en Richteren 5, vers 1 t/m 5 en vs 24 t/m 31.
NT:     Romeinen 15, vers 4 t/m 7

Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

Er is weer een zwarte zaterdag voorbij. Nog ééntje: a.s. zaterdag 1 augustus. Massaal in de file op snelweg naar de mediterrane zon. En op Schiphol topdrukte. Vele mensen, ook in ons midden zijn weg. Sommigen zijn alweer terug en voor anderen is de vakantie nog een belofte. Er wordt naast rust en genieten van al het schone dat de schepping biedt, ook door menig mens nagedacht in de vakantie. Een jaar van werken achter de rug of van schoolgaan of andere verplichtingen en werkzaamheden. Wat heb ik gedaan het laatste jaar? Hoe sta ik er nu in? Wat ga ik doen als ik weer de draad oppak: ga ik verder studeren? Of wordt het toch een andere baan? Behoud ik mijn werk eigenlijk wel? Gezondheid: er zijn gemeenteleden die zich afvragen of ze het komende jaar nog wel halen. Het huwelijk van een kleindochter. De geboorte van een achterkleinkind… Zo maken we een balans op. Voors en tegens afwegen. Evenwicht zoeken die steeds opnieuw, als door een bliksem in het donker, uitgedaagd kan worden of juist vast staat als een huis.

Het lijkt erop gemeente, dat balans zoeken en balans houden ingebakken is in de Schepping van Gods Hand. Op de eerste bladzijde van de bijbel wordt dat al duidelijk: van alles eten, behalve van die ene boom van kennis van goed en kwaad. De afloop kennen we. Toch God gaat door. De balans tussen Kaïn en Abel. Die afloop kennen we ook. Toch gaat God door. Hij maakt een nieuw begin met Noach, maar de grond is nog niet droog of er is gelijk weer mot in het huishouden van Noach. Toch gaat God door. Met Abraham. Met Izaäk. Met Jakob. Met Mozes. Met Jozua. Mozes heeft het volk uit Egypte gehaald en Jozua brengt het volk in het beloofde land, Kanaän (Richteren 1) rond 1200/1300 voor Christus.
Balans is ver te zoeken in het land. Er was nog geen centrale overheid, verschillende stammen (10 of 12) hebben hun eigen stukjes land en deels ook rechtspraak en gewoontes. De huidige bewoners van het beloofde land strijden met de nieuwelingen, want wat doen die hier op, modern gezegd, deze postzegel van de wereldbol, kunnen ze niet ergens gaan wonen, hebben wij gevraagd om hun aanwezigheid? Zoiets.

Gekleurd door theologisch geloofsgoed, hebben de schrijvers en redacteuren van het boek Richteren alles in het kader gezet van Gods plan: Hij schenkt ons het beloofde land. Als we dus bladeren in Richteren, zoals vanmorgen, dan hebben we te maken met profetische geschiedschrijving. Dus anders dan een krantenartikel of wat we lezen op www.nu.nl Het gaat om de vraag: hoe en waarom kwam Israël het land binnen? Want die vraag geldt ook voor u, jou en mij hier. Ken je je eigen geschiedenis? Ken je jouw bron van bestaan? Ken je jouw eigen antwoord of je zoeken daarnaar op de vraag: waarom ben ik hier? Het boeken Richteren in het grote raamwerk van Jozua tot en met 2 Koningen gevolgd door de grote profeten Jesaja, Jeremia en Ezechiël wil vertellen hoe je bevrijd en bevrijdend kunt leven voor Gods Aangezicht. Leef jij, leeft u, leef ik het Woord van God? Dat is een van de grote levensvragen van de bijbel. Paulus zegt het zo in Romeinen 15: “Alles”, ja alles, dus ook die geschiedenis zoals in Richteren, “alles wat vroeger geschreven is” doet ons volharden, doet ons hoop putten, doet ons troosten, roept op tot eensgezindheid in Christus Jezus. En ook: lof brengen aan God. Het Woord van God is geen dode letter, maar leeft ook door u, jou en mij, iedere dag, iedere ademhaling. Stel je zelf die vraag, maak maar een balans op: “Wat heb ik gedaan met Gods Liefde? Leef ik het Woord van God?”

In dat licht staan de eerste verzen van Richteren 4. Het bekende verloop tekent zich af: Israël deed weer wat slecht is in de ogen van God (Ri.4,1). Van de bevrijding door God en de geleefde vrijheid maakt het volk dat tot benauwdheid. Het volk wordt God ontrouw aan zijn verbond. “Nee, wij leven niet door Gods liefde. Wij leven er gewoon op los.” De Heer levert hen nu over aan een koning Jabin die zijn legergeneraal Sisera de scepter liet zwaaien over het volkje daar in het noorden van Kanaän. 900 IJzeren strijdwagens, de toenmalige tanks van het Midden-Oosten, militair-technische overmacht. Het vreemde is wel dat reeds in Jozua 11 over deze Jabin wordt gesproken en daar worden hij en zijn stad verwoest. Dat hij hier weer tot leven komt in Richteren 4, heeft te maken met de symboliek: dergelijke machthebbers rijzen altijd weer uit hun as. Jabin staat symbool voor de harde hand van de koningen van Kanaän… Opnieuw een teken dat we geen krantenberichten lezen.

20 Jaar lang regeert deze Jabin. Uiteindelijk zuchtroept het volk naar God. Alles in onbalans. Het kan even duren en het kan zelfs een mensenleven duren, maar ineens kun je in je eigen diepte weer dat voelen, dat je kern van bestaan niet iets is dat losstaat van alles, maar met een bron die groter is dan je hart, sterker is dan alle dood… Je kunt je dus voorstellen dat verhalen in het boek Rechters zoals over Deborah en Jaël verteld worden door Israël met berouw, met schaamte, met hervonden troost, nieuwe bemoediging. Rechters in het boek zijn bedoeld om te redden en om recht te spreken; vooral om weer balans te brengen in het leven het volk van God, om de benauwdheid weer om te zetten in bevrijd-zijn. Zo ook Deborah, de eerste vrouw in de bijbel, de eerste ambtsdrager, die met het ambt van rechter en profeet is bekleed. Haar naam betekent “zoemende honingbij” of “woordse”, een vlees-geworden woord. Zij spreekt een woord van God.

Daarin schuilt de echte kracht van de mens volgens de bijbel. Tegenover het geweld van Sisera met zijn 900 wagens kunnen we rechtop blijven staan: door profetie. Tegenover die man Sisera met zijn benauwende legerscharen, zetelt een vrouw met haar recht. Het doet me denken aan de bekende beelden van het Plein van de Hemelse Vrede (nu 20 jaar geleden (!!)) toen een student met een plastic tas recht voor de Chinese tanks ging staan om hen zo te dwingen tot stoppen… Deborah is getrouwd met ene Lappidoth, te vertalen als “lichtflitsen” of “fakkels van vuur”. Naast een woord heeft ze ook iets vurigs in zich. Deborah roept een man genaamd Barak. Zijn naam betekent “bliksem”. Er wordt in de theologische wetenschap druk gesteggeld of Barak ook de man is geweest van Deborah. Het zou me niet verbazen gezien de naamsverwantschap tussen Lappidoth en Barak, maar we weten het niet zeker. God gebiedt, aldus Deborah, dat Barak moet gaan strijden tegen die Sisera met zijn 900 ijzeren wagens. Barak trekt wit weg. Hij mag dan wel “bliksem” heten, maar dit slaat in bij hem en hij raakt danig uit balans. “IZ ga niet”, bliksemt hij tegen de honingbij, “als jij niet gaat.”
Je kunt het beter samen dan alleen, zo vertelt het bijbelverhaal. Ieder zijn eigen talent, zijn gave, zijn of haar insteek, een stukje balans. Ons gemeenteleven in Barendrecht is daar ook gebaat bij…. Alleen maakt Deborah nog een extra opmerking: “Sisera zal door God aan een vrouw worden overgeleverd.” Wellicht dat Deborah zichzelf zou bedoelen, maar daar komen we snel genoeg achter.

Als de tijd rijp is krijgt Barak de opdracht van Deborah om tegen Sisera te gaan strijden (vs.14). Er gebeuren spannende dingen in de tekst. In Richteren 4 horen we over de verwarring die ontstaat omdat God grote paniek zaait (Ri.4,16), het Hebreeuwse woord voor verwarring/paniek zaaien is: hamam. Letterlijk betekent dit woord: verstrooien. Dat hebben we eerder gehoord: Exodus 14, vers 24. De uittocht uit Egypte… de Rietzee die wordt gesplitst door de staf van Mozes zodat Israël droogvoets de zee kon oversteken… De Farao heeft spijt dat hij het volk laat gaan… Hij gaat erachter aan. En terwijl Israël door de zee loopt en de Egyptenaren er achter aan, zaait God paniek onder de Egyptenaren. Wielen van de strijdwagens komen vast te zitten. Uiteindelijk wordt de Rietzee één zee en de Egyptenaren verdwijnen in de golven.
Dit brengt ons bij een andere gelijktijdige parallel: Richteren 4, vers 16 b: “niet één bleef in leven” (van het leger van Sisera), precies hetzelfde wordt gezegd van de Egyptenaren in Ex.14,28! In Richteren 5 zingt Deborah een duet met Barak, één van de oudste teksten van de bijbel trouwens, en daar wordt gerefereerd aan de kolkende massa. We hebben het niet gelezen, het staat in Richteren 5, vers 20: “de sterren aan de hemel streden mee”, beeldspraak voor heftige stormen en stevig onweer (Barak! Bliksem!) En vers 21: “vorsten werden meegesleurd door het water van de Kison, de Kison die aloude en snelstromende rivier”. Het leger van Sisera gaat kopje onder. Hoewel de Farao het leven liet, gaat legerleider Sisera er als een haas vandoor; wel te voet, want paard en wagen waren verdwenen.

Zowel in het proza-gedeelte als in het lied van Deborah en Barak wordt uitgebreid verhaald over Sisera in de tent van Jaël. Jaël, “Steenbok” of “Wilde geit” in het Hebreeuws (opvallend is dat in de Hebreeuwse bijbel de meeste vrouwennamen iets met dieren te maken hebben). Ook kan haar naam vertaald worden als: “De Here is God”. Dat belooft wat. Zij is getrouwd met een man uit de Keniet-familie, de ijzerwaren-familie. Ze was thuis in het gebruik van het materiaal ijzer. Omdat haar man bevriend is met Jabin, denkt Sisera een veilige haven te treffen.
Maar juist hier in een tent, een micro-cosmos van een mensen-leven wordt geschiedenis gemaakt. Juist door een vrouw die niet bij Israël hoorde, die enkel via haar schoonfamilie iets wist over de bevrijdende God van Abraham, Izaäk, Jakob, Mozes en Jozua, zij drijft een punaise op de wereldkaart, als zij door de open mond (dat staat er letterlijk in het Hebreeuws in plaats “door de slapen”) van de slapende Sisera, als een kleine jongen door melk in slaap gewiegd, een tentpint slaat. Hier wordt machtswellust doorboord. Voor ons gruwelijk en ontoelaatbaar geweld; platvoers. En: moet je kijken wat je zijn moeder daarmee aandoet! De moeder van Sisera die vanuit het raam verlangt naar haar zoon, met die prangende vraag: “waar blijft zijn wagen?” (Ri.5,28)

Maar lees goed: ook die moeder houdt geweld in stand. Door de wijze kapiteinsvrouwen wordt hardop gezegd datgene dat al door de moeder van Sisera was bedacht: “Joh, komt goed. Waarschijnlijk zijn ze nog bezig met het verdelen van de meisjes. Sommigen soldaten hebben 2 schootjes, dus hebben meer tijd nodig…” Ook haar blazoen is niet schoon. We hebben er onze mening gauw over klaar. Maar geweld is er nog iedere dag. Iedere dag worden er punaises op onze wereldkaart geprikt: zien wij die nog? De punaises van: “Hier is verandering nodig. Hier moet iets gebeuren.” Nog steeds is er onze wereld met al die bejubelde beschaving benauwdheid, nog steeds is er onvrijheid, worden woorden gebruikt als tentpinnen, is ordinair geweld vaak een geldkwestie of omdat mensen elkaar niet moeten…, dat kan bij de buren zijn, of verder weg. En hoe gaat u, ga jij, ga ik daarmee om?

Niet Deborah, maar Jaël is de eigenlijke hoofdpersoon in deze geschiedenis, de “real hero” zoals zij door feministische theologen wordt genoemd. Een voorbeeld voor de sterke vrouw, marginaal in de bijbel, maar op dat moment van levensbelang voor de geschiedenis van Israël. Die het belang ziet van wat mensen overstijgt: het kwetsbaar goede die we als mensen in ons midden hebben. Zo is Israël al worstelend bezig met zijn geschiedenis. Vertelt dit volk van de Bijbel ook dit gruwelijke geweldsverhaal, want het is geen sprookje met een eind-goed-al-goed. Het aloude verhaal van de bevrijding uit Egypte wordt opnieuw in herinnering gehouden. En opnieuw wordt de vraag gesteld: “Leef ik met het Woord van God?”
Richteren 5 besluit het woord met: “Veertig jaar had het land rust”. Was er een zekere balans te vinden. Niet: “Eeuwig had het land rust”.
Want er zijn nog steeds te veel punaises op de wereldkaart, is het goede kwetsbaar en zo uit balans te krijgen.
Heeft u de handen van Jezus Christus aan het kruis gezien?

AMEN.

Reacties altijd welkom!

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s